Με αφορμή την επέτειο αποκατάστασης της Δημοκρατίας στην Ελλάδα - Διάλογος για την αυτογνωσία της Ελληνοαυστραλίας

Του Κώστα Καραμάρκου

Αυτές τις μέρες, συμπληρώθηκαν 52 χρόνια από την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα, με τίμημα ιδιαίτερα βαρύ, την τουρκική εισβολή στην Κύπρο και τη συνεχιζόμενη κατοχή του 37% του νησιού. Με αφορμή λοιπόν αυτήν την επέτειο, αξίζει να αναδείξουμε την ξεχασμένη, καθώς και άγνωστη πλέον στις σημερινές γενιές, συμμετοχή της πρώτης μεταναστευτικής γενιάς στην Αυστραλία, στον αντιδικτατορικό αγώνα της Ελλάδας.

Γιατί μη γνωρίζοντας πια την ιστορία μας και τη συμβολή μας στον αντιδικτατορικό αγώνα, ή σε άλλους μεγάλους αγώνες της Ελλάδας, της Κύπρου, αλλά και της Αυστραλίας, για παράδειγμα τη συμμετοχή των Ελλήνων μεταναστών στο μεταναστευτικό κίνημα που οδήγησε στην υιοθεσία του βαλλόμενου σήμερα πολυπολιτισμού, τότε… Κάθε φορά που θυμόμαστε και αναφερόμαστε σε σημαντικές επετείους και γεγονότα, θα αναπαράγουμε, όπως ήδη κάνουμε εδώ και χρόνια, μόνο τα έτοιμα αφηγήματα της πολιτικής, κοινωνικής, πολιτισμικής και δημογραφικής κύριας κοινωνίας είτε της Ελλάδας και της Κύπρου, είτε της Αυστραλίας. Τα αφηγήματα όμως αυτά, δε συμπεριλαμβάνουν τους δικούς μας ιστορικούς αγώνες.

Η πολιτική σχέση με τη χώρα προέλευσης ή καταγωγής της ελληνοαυστραλιανής κοινότητας, την περίοδο της δικατορίας των συνταγματαρχών (1967-1974), ήταν ζωντανή και βιωματική, για τη συντριπτική πλειοψηφία της κοινότητας. Γιατί η πρώτη μεταναστευτική γενιά γεννήθηκε, μεγάλωσε και έζησε στο πετσί της, τους δύσκολους ιστορικούς χρόνους της Ελλάδας και της Κύπρου.

Οι δημοκρατικοί και πολιτικοί αγώνες της πρώτης γενιάς εκείνα τα χρόνια, δίνονταν με μια εξωστρέφεια που σήμερα λείπει από την κοινότητα. Ο αντιδικτατορικός αγώνας του προοδευτικού κομματιού της ελληνοαυστραλίας εκείνης της εποχής, δόθηκε σε στενή συνεργασία με τα εργατικά συνδικάτα της μεγάλης χώρας του νότου, για παράδειγμα τους λιμενεργάτες που μποϊκοτάριζαν πλοία ελλήνων εφοπλιστών. Δόθηκε με την υποστήριξη προοδευτικών κομμάτων, αλλά και πολιτικών και κοινωνικών παραγόντων της κύριας Αυστραλίας. Δόθηκε με τη συνδρομή του ευρύτερου φοιτητικού και αντιπολεμικού κινήματος (Βιετνάμ) της περιόδου, για παράδειγμα.

Ο αντιδικτατορικός όμως αγώνας στην Αυστραλία, κρατήθηκε και δόθηκε πρωτίστως με τη στράτευση των Ελλήνων δημοκρατών της χώρας, δηλαδή αριστερών μεταναστών με τις οργανώσεις τους (εργατικούς συνδέσμους) αλλά και πολιτικά κεντρώων μεταναστών. Άτομα που αντιμάχονταν τη δικτατορία των συνταγματαρχών, καθώς και τους υποστηρικτές τους στην Αυστραλία, δηλαδή, διπλωματικές αρχές, εκκλησία, αλλά και πάροικους που προέρχονταν από τη νικηφόρα παράταξη της μετεμφυλιακής Ελλάδας.

Συντονιστικό ρόλο σε αυτόν τον αγώνα, έπαιξε η Επιτροπή για την Αποκατάσταση της Δημοκρατίας στην Ελλάδα.

Η Επιτροπή ιδρύθηκε το 1965 μετά τα Ιουλιανά, δηλαδή μετά την καθαίρεση της εκλεγμένης ελληνικής κυβέρνησης της Ένωσης Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου από τον τότε βασιλιά Κωνσταντίνο, πράγμα που οδήγησε σε μαζικές λαϊκές διαδηλώσεις σε ολόκληρη την Ελλάδα, υπέρ της δημοκρατίας και υπέρ της καθαιρεμένης κυβέρνησης. Αρχικά η πρωτοβουλία των Ελλήνων δημοκρατών της Αυστραλίας ονομαζόταν Επιτροπή Υπεράσπισης της Δημοκρατίας στην Ελλάδα. Η συλλογικότητα ήταν ένα ευρύ αντιδικτατορικό μέτωπο, σε συνεργασία και με άλλα παρόμοια δημοκρατικά μέτωπα στο εξωτερικό, εκεί όπου ζούσαν απόδημοι Έλληνες, που συνδιαλεγόταν και με την ευρύτερη δημοκρατική Αυστραλία, κόμματα, συνδικάτα και κινήματα, όπως προείπα.

Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, η δράση της Επιτροπής ήταν συνεχής και ανάμεσα σε άλλους, προσκάλεσε στην Αυστραλία πρωταγωνιστικές μορφές του γενικότερου αντιδικτατορικού αγώνα στο εξωτερικό. Άτομα όπως ο Αντώνης Αμπατιέλος και ο Μάρκος Δραγούμης το 1970, ο Μίκης Θεοδωράκης το 1972 και ο Ανδρέας Παπανδρέου το 1974.

Το πολιτικό και καλλιτεχνικό εκτόπισμα των παραπάνω επώνυμων προσκεκλημένων, αναδείκνυε και συσπείρωνε τον αντιδικτατορικό αγώνα στην Αυστραλία, όχι μόνο σε επίπεδο κοινότητας, αλλά και σε επίπεδο ευρύτερης κοινωνίας, μια έφερνε υποστηρικτικά πιο κοντά στη συγκεκριμμένη πάλη, άτομα ιδιαίτερου ειδικού πολιτικού βάρους της ευρύτερης Αυστραλίας, όπως για παράδειγμα ο αρχηγός του Εργατικού Κόμματος Αυστραλίας και πρωθυπουργός από το Δεκέμβριο του 1972 Gough Whitlam, κ.α.

Δυστυχώς, με το βιολογικό τέλος, ή σχεδόν τέλος της πρώτης μεταναστευτικής γενιάς των αγωνιστών της δημοκρατίας στην Ελλάδα, του αντιαποικιακού αγώνα στην Κύπρο, αλλά και των μεταναστευτικών μας δικαιωμάτων στην Αυστραλία, αυτό το ιδιαίτερα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας της Ελληνοαυστραλίας έχει ξεχαστεί, ή δεν έχει περάσει στις σημερινές γενιές. Εδώ και πάρα πολλά χρόνια, ο Ελληνισμός της Αυστραλίας, αν και είχε ενεργό συμμετοχή, μαζί με τη συμπαράσταση της προοδευτικής κοινωνίας της μεγαλης χώρας του νότου, στον αντιδικτατορικο αγώνα της περιόδου 1967-1974, δεν θυμάται και δεν τιμά, την αποκατάσταση της δημοκρατίας στη χώρα που τη "γέννησε" ως πολίτευμα!

Ο θεσμικά συγκροτημένος μικρόκοσμος της ελληνοαυστραλιανής κοινότητας, αυτό που θυμάται και τιμά στις μέρες μας, είναι εθνικές καταστροφές, ή εθνικές και θρησκευτικές γιορτές μόνο. Τους δημοκρατικούς, τους πολιτικούς μας αγώνες όμως, στην Ελλάδα ή για την Ελλάδα, στην Κύπρο ή για την Κύπρο, αλλά και στην Αυστραλία, τις σημαντικές μας νίκες, αυτές που μας έδοσαν σημαντικά δικαιώματα για τη βελτίωση της ζωής μας, αλλά και για τη διατήρηση της εθνοτικής και πολιτισμικής μας ταυτότητας, τους αφήσαμε στη λήθη της ιστορίας.

Αν όμως θέλουμε να μακροημερεύσουμε και ως ξεχωριστή πολιτική και πολιτισμική κοινότητα, εντός της ευρύτερης κοινωνίας της Αυστραλίας του μέλλοντος, πρέπει να αναστοχαστούμε ξανά και γρήγορα, τον τρόπο με τον οποίο γράφουμε ή παραγνωρίζουμε την ιστορία μας, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο ορίζουμε τους εαυτούς μας, ως ατομικές και ως συλλογικές οντότητες.

Δημοσιευτηκε και στην στην ελληνόγλωσση ψηφιακή εφημερίδα της Αυστραλίας "Νέος Κόσμος":

https://neoskosmos.com/el/2026/07/25/dialogue/gia-tin-aftognosia-tis-ellinoafstralias-me-aformi-tin-epeteio-apokatastasi-tis-dimokratias-stin-ellada/